TOMS VISE



Waarom zelf een vise maken? Er zijn al zoveel mooie en degelijke vise’s op de markt, maar hiervoor geldt hetzelfde als voor het zelf maken van mijn vliegvis-reels: de voldoening die het geeft om zelf te ontwerpen en te maken is erg groot, zeker als het eindresultaat voldoet aan de verwachtingen. Na het gebruik van diverse vises de afgelopen 35 jaar gebruikt Tom Bisot op dit moment een Stonfo Basic Vise (links op de foto), een erg goede vise  voor de kleine en medium haakmaten. Voor het grotere werk (streamerhaken) gebruikt hij een imitatie Regal vise met een enorme klemkracht op de haak, een erg robuuste vise. En vanaf nu natuurlijk zijn zelfgemaakte vise! We laten hem aan het woord en volgen hem vanaf hier op de voet tijdens de productie van zijn vise.




Hobby en uitdaging
Het is voor mij een hobby naast het vliegvissen om vliegvis gerelateerde producten te ontwerpen en te maken zoals fly reels, fly tying tools, linewinders en schepnetten. Bij het maken van de vise wilde ik twee andere hobby’s combineren, namelijk fijn metaalbewerken en fijn houtbewerken/hout draaien. Het ontwerp moest dus een combinatie worden van houten en metalen onderdelen (aluminium en stainless steel) en wat kunststof onderdelen. Een mooie uitdaging om deze combinatie technisch, functioneel en esthetisch te laten slagen.

Uitgangspunten en eisen
Ik had een aantal uitgangspunten en eisen op papier gezet waaraan het geheel moest voldoen. Sommige van die punten en eisen vloeiden voort uit ervaring met het gebruik van diverse vises en andere door eigen creativiteit:
  • Een eigen ontwerp voor kleine tot middelgrote haakmaten. Dus geen kopie van een bestaande vise plus dat de vise een mooi design moet hebben;
  • Een combinatie van exotisch hard hout , metalen en kunststof;
  • Een volledig verstelbare en afneembare kop, ook al is de vlieg erin geklemd;
  • 360 graden verdraaibare bindkop over de hartlijn van de haaksteel;
  • Gemakkelijk te demonteren onderdelen;
  • Het evenwijdig klemmen van de bekken op de haaksteel/bocht;
  • Niet te harde bekken voor betere grip en geen beschadiging van de haak;
  • Makkelijk te vervangen bekken;
  • Alle onderdelen moeten door mijzelf vervaardigd kunnen worden.
Een behoorlijk pakket aan uitgangspunten en eisen en zoals later bleek een hele klus om alles in een acceptabel design te stoppen. Al een paar jaar had ik nagedacht over het zelf maken van een vise, maar zo iets moet vorm krijgen in je hoofd. Diverse constructies en schetsen waren al gemaakt op papier maar het geheel had nog geen vorm gekregen. Zulke projecten kosten veel tijd en met een fulltime baan blijven alleen de avonden en de weekeinden over. Wat bij mij hoofdzakelijk gedurende de herfst en wintermaanden plaats vindt.

Werking van een vise
Als je met verschillende vises hebt gewerkt en aandachtig en technisch naar andere vises hebt gekeken dan weet je ook hoe ze werken. Beter gezegd: hoe ze de haak klemmen. De meeste vises hebben een inwendige conische constructie die er voor zorgt dat de bekken worden samen geknepen. Dit kan door het naar voren duwen van de bekken in een conisch gedeelte of door het naar achter trekken in een conisch gedeelte, hierdoor pakken de bekken de haakbocht of de haaksteel vast.



Op de tekening is schematisch te zien hoe de bekken de haaksteel beetpakken. Hier is overdreven getekend wat er gebeurt bij de verschillende constructies. Bij tekening 1en 2 zien we dat door de constructie de bekken niet altijd evenwijdig aan de haaksteel kunnen klemmen, ook omdat we met verschillende haakdiktes werken. De haak moet dan erg hard geklemd worden om niet meer te kunnen bewegen tijdens  het binden van de vlieg. Hierdoor is er meer kans op beschadiging van de haak met kans op breuk door de harde bekken van de vise en de harde haken van tegenwoordig. Soms breekt  bij beschadiging  de haakpunt pas tijdens het vissen af!

Andere vise’s hebben een voorspanning op de bekken die door een hendel geopend moeten worden, zoals o.a. Regal Vises en de nieuwe Stonfo Vise. Ook zijn er vises die door hun constructie  bijna evenwijdig aan de haaksteel klemmen. Hier is meestal de haakdikte af te stellen. Zie de schematische tekening 3 hierboven, o.a. te vinden op  sommige modellen van Griffin, Abel en Marco Polo.

De bekken van de vise
Voor mijn eigen ontwerp heb ik gekozen voor het evenwijdig klemmen van de bekken aan de haaksteel, met een nauwkeurige afstelling van de haaksteel dikte . Ook wilde ik nauwkeurig de klemkracht op de haak kunnen bepalen zodat  ik met een minimale kracht de haak vast kon houden, waardoor er minder kans is op beschadiging van de haak en de bekken, zie schematische tekening 4. 

De bekken van de meeste vises zijn van gehard metaal, zodat deze minder snel beschadigen door het veelvuldige gebruik. Maar juist deze harde bekken hebben minder grip op de haak, ook omdat ze altijd glad zijn afgewerkt. Als er kleine groeven aanwezig zouden zijn, zou dit de houvast op de haak aanzienlijk vergroten zoals bijna alle tangen hebben. Maar de groeven in een  vise kunnen de haak beschadigen.



Eigenlijk zouden de bekken van een vise van een zachtere materiaalsoort moeten zijn dan de haak. De haak maakt dan bij het klemmen een hele kleine indruk in de bekken, waardoor de bekken met minder klemkracht veel meer houvast hebben op de haak. Maar de fabrikanten maken geen vises waarvan de bekken makkelijk beschadigen en na verloop van tijd vervangen moeten worden. Dat is een kostbare aangelegenheid voor de gebruiker, zeker bij de dure merken! Ik heb gekozen voor een technisch ontwerp met zachtere maar duurzame bekken. Waarbij de bekken op een makkelijke en goedkope manier vervangen kunnen worden, mochten deze toch aan slijtage onderhevig zijn.

Na het maken van de nodige ontwerpen en schetsen ben ik uitgekomen op een ontwerp dat mij wel aansprak en waar ik  alle uitgangspunten en eisen in heb kunnen verwerken. Uiteindelijk heb ik een 3-D tekening gemaakt met de computer en die verder uitgewerkt in een werktekening met alle onderdelen er in verwerkt. Zodat ik het ontwerp goed kon bekijken voordat ik de vise ging maken.




Vervaardigen van de vise
Voor de houten onderdelen heb ik gekozen voor het tropische hardhout Zebrano (Microberlinea brazzavilensis) uit West Afrika. Dit is een harde en stabiele houtsoort die goed bewerkt kan worden op de houtdraaibank en de freesbank en het heeft een erg mooie nerfstructuur. Zeker na het aanbrengen van een aantal beschermende lagen zoals Danish oil.
De overige onderdelen van de vise zijn een mix van vliegtuig aluminium en stainless steel. De verwisselbare bekken in de kop zijn gemaakt van carbon fiber strips. Ik wilde de bekken van zachter materiaal maken dan het materiaal van de haak, maar toch ook taai en slijtvast. Na uitvoerig testen van de carbon fiber bekken was ik blij verrast met het resultaat.



Carbon fiber wordt gelamineerd, bestaande uit lagen carbon fiber en een speciale hars en daarna in een speciale oven gebakken. Mede door de hars is het oppervlak minuscuul indrukbaar. Hierdoor ontstaat een erg goede grip, ook met betrekkelijk weinig druk op de haak. Ook heb ik hele fijne groeven aangebracht in de bekken, waardoor de grip nog beter werd met nog minder klemkracht. Hierdoor zal eventuele beschadiging of breuk van de haak niet meer voorkomen. Mocht er na verloop van tijd toch slijtage optreden, dan zijn de bekken snel te maken en goedkoop te vervangen door de constructie die ik heb gebruikt. Maar de praktijk van de laatste 6 maanden laat nog geen slijtage zien door de lage klemdruk op de haak.




Starten met het maken van de bindkop en de verwisselbare bekken
Ik ben de gelukkige bezitter van een kleine hobbywerkplaats  op mijn zolder waar ik zowel metaal als houtbewerkingen kan uitvoeren m.b.v. kleine handbediende machines zoals o.a. een metaaldraaibank, freesmachine en houtbewerkingsmachines.





Na het produceren van de werktekeningen ben ik begonnen met het maken van de kop met de verwisselbare bekken van carbon fiber. Het basismateriaal hiervoor is vliegtuig aluminium waar ik nog een aardige hoeveelheid van heb liggen uit mijn vliegtuig loopbaan bij Fokker Aircraft. De bewerkingen voor de kop zijn hoofdzakelijk op de freesbank uitgevoerd.





Om te zorgen voor twee gelijke helften worden de delen bewerkt terwijl ze zoveel mogelijk op elkaar geklemd zijn. Op de foto zijn ook de uitsparingen te zien voor de carbon fiber bekken.





Ook uit mijn vliegtuig loopbaan had ik nog enkele afvalstukken carbon fiber plaat van 2,5 mm dik. Hiervan heb ik een strip gezaagd waarvan uiteindelijk de bekjes zijn gemaakt met behulp van boor- en freesbewerkingen.



Vervolgens heel nauwkeurig de bevestigingsgaten gemaakt om de bekjes vast te kunnen schroeven in de beide delen van de bindkop. De bekken zijn hier nog niet afgewerkt.





Om de haak af te stellen en vast te zetten en voor het fixeren van de andere onderdelen zijn klemschroeven nodig. Deze zijn gemaakt van aluminium met daarin opgenomen een roestvrijstalen bout met een binnen zeskant om de schroeven makkelijk te kunnen maken. Maar ook om bij de kleine klemschroef waarmee de haak word vastgezet een speciaal inbustooltje te kunnen gebruiken om de haak zorgvuldig na te klemmen, wat duidelijk wordt beschreven verderop in dit artikel.







Na het op elkaar klemmen van de beide delen van de kop worden de carbonfiber bekken op maat gemaakt.






Het maken van de adapter, het bevestigingsdeel en de horizontale as
Om de haak nauwkeurig te kunnen afstellen op de centerlijn van de rotatie as moet de bindkop kunnen schuiven in een adapter. Het voordeel van deze adapter is tevens dat de bindkop met ingeklemde vlieg kan worden verwijderd. Zodat er aan alle kanten en van dichtbij naar de vlieg kan worden gekeken en deze makkelijker bewerkt en geknipt kan worden, bijvoorbeeld voor het bijknippen van herteharen vliegen.



Om de kop tijdens het schuiven en vastzetten niet te beschadigen met de klemschroef is er aan de onderzijde een gleufje gefreesd, waarin  later een stukje kunststof is gelijmd .



Om de kop aan de rotatie as en de adapter te bevestigen is een bevestigingsdeel nodig. Ik had de adapter en het bevestigingsdeel ook uit één stuk kunnen vervaardigen, maar ik heb gekozen voor twee afzonderlijke onderdelen. Het bevestigingsdeel kan scharnieren op de rotatie as, zodat de haaksteel grof op de hartlijn van de rotatie as  gepositioneerd kan worden. Voor de fijn afstelling schuiven we de bind kop in de adapter omhoog of omlaag.



Hierna de rotatie as gedraaid en gefreesd zodat de kop gemonteerd kan worden op de as.








Het vervaardigen van de hardhouten lagerdelen
Voor de houten delen heb ik gekozen voor de mooie, stabiele harde houtsoort Zebrano. Omdat er een combinatie is met nauwkeurig  getolereerde onderdelen zoals de lagerbussen en daarin de assen mag het hout niet te veel werken (uitzetten en krimpen) t.o.v. de aluminium delen. Zebrano is een mooie houtsoort voor dit doel en heeft ook nog een mooie nerfstructuur na behandeling met een houtolie.

De houten lagerdelen zijn met speciale hulpgereedschappen en met veel geduld gedraaid op een kleine nauwkeurige houtdraaibank.



Voor de lagering van de assen zijn in de beide uiteinden van de houten lagerdelen uitsparingen geboord voor de aluminium lagerbussen, die er later in gelijmd worden met Epoxylijm.



Om de houten lagerdelen vast te kunnen zetten en om de roterende bewegingen te kunnen fixeren zijn er nog meer bussen gedraaid en klemschroeven gemaakt die later ook ingelijmd zijn met Epoxy lijm. Deze bewerkingen zijn op de draaibank en de freesbank uitgevoerd met behulp van hulpgereedschappen.




Vervaardigen van het handwiel met slinger, de verticale as en de plastic lagerring
Om de bindkop te kunnen roteren is er aan de achterzijde van de as een handwiel gemonteerd. Op dit handwiel is een kleine slinger gemonteerd. Voor de 360 graden rotaties gebruik ik de slinger en voor de kleine nauwkeurige rotaties kan het handwiel met de vingeruitsparingen worden gebruikt. De houten knop is ook van Zebrano.



Hierna de horizontale rotatie as op maat gemaakt en voorzien van twee nauwkeurige uitsparingen voor het aanbrengen van twee O-ringen voor de lagering van de as in de lagerbussen. Deze lagering bevalt mij erg goed en wordt ook gebruikt in mijn vliegenreels.

Op de draaibank de verticale as gemaakt en een dunne plastic ring. Deze komt tussen het handwiel en het houten lagerdeel zodat er geen wrijving en slijtage ontstaat. De plastic ring is makkelijk te maken van een dunne plastic folie van ongeveer 0,3 mm dik.










Vervaardigen van de bodemplaat
De bodemplaat is ook gemaakt van Zebrano hout, de meeste bewerkingen zijn uitgevoerd op een kleine  nauwkeurige houtdraaibank. Op het ruwe hout is een wasteplate aangebracht om aan de onderzijde een uitsparing te draaien, zodat m.b.v. een Chuck later in omgekeerde vorm de bovenkant gedraaid kan worden.



Omdat het hout licht is van gewicht plaatsen we in de uitsparing aan de onderzijde een stalen gewicht, om zodoende tijdens het binden een stabiele vise te krijgen.




Vervaardigen van de 2 speciale tools
Om de vise af te stellen en voor gedeeltelijke demontage van de onderdelen zijn twee inbus-tools gemaakt met de handvatten van Zebrano hout. Deze worden in uitsparingen op de bodemplaat geplaatst.



Na het maken van de uitsparingen in de bodemplaat om de tools te kunnen plaatsen worden de inbus-tools in de handvatten gelijmd.




Controle op alle onderdelen
Voordat de delen worden gepolijst en de houten delen worden voorzien van een beschermende laag wordt nog een final check uitgevoerd of alles goed past en naar behoren werkt. Ook het evenwijdig sluiten van de bekken.




Alle onderdelen van krassen ontdoen en polijsten
De meest tijdrovende bezigheid bij deze projecten is het netjes afwerken van de diverse onderdelen zodat deze er mooi uitzien, zonder krassen en putjes. Hiervoor gebruik ik vlakke plankjes met hierop gelijmd verschillende grofheden schuurlinnen en dan rustig met verstand op nul en de blik op oneindig alle vlakke delen polijsten. De gedraaide delen zijn al op de draaibank gepolijst.



Houten delen voorzien van een beschermende laag
Voordat de lagerbussen in de houten delen worden gelijmd, brengen we een slijtvaste beschermende laag aan. Ik heb gekozen voor Danish Oil. De olie wordt in 3 lagen aangebracht en na het uitharden (5 dagen), gepolijst met een katoenen schijf op de draaibank. Hierdoor krijgt het hout een mooie glans en komt de houtstructuur mooi tot zijn recht. De laag is na het uitharden bijzonder slijtvast.



Inlijmen van de lagerbussen in de houten onderdelen
De lagerbussen en de andere bussen lijmen we met twee componenten lijm in de houten onderdelen. Voor een betere grip van de lijm zijn er groeven in de bussen gedraaid. Voor het centreren van de lagerbussen gebruiken we een heel nauwkeurige as waar de lagerbussen over heen kunnen schuiven en zodoende exact evenwijdig in elkaars verlengde gelijmd zitten.

De vise in elkaar zetten
Altijd een mooi moment: het in elkaar zetten van de verschillende onderdelen. Op de rotatie as, de o-ringen en de lagerbussen brengen we een laagje siliconenvet aan zodat het geheel zonder speling in  elkaar schuift en mooi rond draait. Ook worden alle schroefdraaddelen voorzien van een klein beetje vet. En de plastic lagerring tussen het handwiel en het houten deel vetten we ook in voordat we deze monteren.

En zoals onderstaande foto’s laten zien, ziet het eindresultaat er goed uit. Het design is en blijft natuurlijk altijd iets van persoonlijke smaak, het is een klassieke uitstraling met gebruik van moderne materialen. En heel belangrijk, hij doet waar hij voor gemaakt is erg goed: het klemmen van de haak!




Werking van de vise
De klemkracht van de o-ring aan de achterzijde van de kop zorgt ervoor dat de bekken altijd vanzelf open gaan. Met de angle adjustment screw kunnen we de bekken globaal op de hartlijn van de rotatie as plaatsen. Nu de haakdikte instellen met de hook thickness adjustment screw zodat de bekken evenwijdig langs de haak sluiten. De haak licht klemmen met de clamping screw zodat deze in de juiste positie zit. Eventueel de haaksteel nauwkeurig in het verlengde van de centerlijn van de rotatie as plaatsen door de fine adjustment screw los te draaien en de bindkop op of neer te schuiven in de adapter. Nu de adjustment screw nog een beetje vaster draaien tot de haak goed vast zit. Hiermee kan de juiste klemkracht ingesteld worden, de bekken blijven evenwijdig klemmen en er komt  nooit te veel druk op de haaksteel of bocht. De kleine ondiepe groeven in de bekken zorgen voor een uitstekende grip op de haak.



Tube fly adaptor
Omdat ik regelmatig tube flies maak, heb ik voor deze vise ook een tube fly adapter gemaakt in stijl met het design. Deze heeft een opname voor naalden tot 1,5 mm in doorsnede. Met het speciale hexagonale tool kan snel aan de achterzijde het handwiel los geschroefd worden. Waarna de rotatie as met bindkop verwijderd kan worden en de tube fly adapter kan worden ingeschoven en vastgedraaid met het tool.



Het gemak van een afneembare bindkop
De bindkop kan door de constructie van de adapter makkelijk worden uitgenomen met de vlieg ingeklemd. Dit heeft als groot voordeel dat de vlieg dichtbij en aan alle kanten kan worden bekeken en eventueel makkelijk kan worden bijgeknipt en bewerkt (zoals bij hertenharen vliegen).



Met dit artikel wilde ik u deelgenoot maken van de ontwikkeling en het vervaardigen van mijn vise en de persoonlijke visie die ik heb op het klemmen van de haak in een vise. Ik hoop dat u het eindresultaat net zo kan waarderen als ikzelf.



Tom Biesot.